Kamis, 16 April 2015

KIDUNG SARIRA AYU



KIDUNG SARIRA AYU
(KIDUNG RUMEKSA ING WENGI)
Karya Sunan Kalijaga

Sebagai Awalan perkenalan dengan dunia Macapat, Perkenankan Kami sajikan tembang kondang dari dunia macapat karya Susuhunan kita, Sunan Kalijaga yang terkenal dengan nama "Kidung Sarira Ayu" . Kidung  ini sudah terkenal sampai pelosok Nusantara. Di desa, kidung ini sering dinyanyikan saat pertunjukan ketoprak, wayang kulit, dan lain lain. Inti laku pembacaan Kidung Rumekso Ing Wengi ini adalah agar kita senantiasa terhindar dari malapetaka. Dengan demikian kita dituntut untuk senantiasa berbakti, beriman dan taqwa kepada Allah SWT. Adapun fungsi secara eksplisit “bi idznillaah“ tersuratnya antara lain:

1. Penyembuh segala macam penyakit.
2. Pembebas pageblug bencana
3. Mempercepat jodoh bagi perawan tua, dsb.
4. Penolak bala’ yang datang di malam hari.
5. Menang dalam perang
6. Memperlancar cita-cita luhur.

Semua atas izin dan kehendak Allah SWT. Wallahu A’lam Bis Showab. Di bawah ini adalah bait tembangnya. Sumonggo disimak........................


Ana kidung rumeksa ing wengi
Teguh hayu luputa ing Lara
Luput ing bilahi kabeh
Jin syetan datan purun
Paneluhan tan ana wani
Miwah panggawe ala
Gunaning wong luput
Geni atemahan tirta
Maling adoh tan ana ngarah ing mami
Guna duduk pan sirna


Sakehing lara pan samya bali
Sakeh ngama pan sami miruda
Welas asih pandulune
Sakehing braja luput
Kadi kapuk tibaning wesi
Sakehing wisa tawa
Sato galak tutut
Kayu aeng lemah sangar
Songing landhak guwaning mong lemah miring
Myang pakipuning merak


Pagupakaning warak sakalir
Nadyan arca myang segara asat
Temahan rahayu kabeh
Apan sarira ayu
Ingideran kang widadari
Rineksa malaekat
Sakathahing Rasul
Pan dadi sarira Tunggal
Ati Adam Utekku Baginda Esis
Pangucapku ya Musa

Napasku Nabi Ngisa linuwih
Nabi Yaqub Pamiyarsaningwang
Yusup ing rupaku mangke
Nabi Dawud Suwaraku
Jeng Suleman kasekten mami
Nabi Ibrahim nyawaku
Idris ing Rambutku
Baginda Ngali kulitingwang
Abu Bakar Getih Ngumar daging singgih
Balung Baginda Ngusman

Sungsumingsun Patimah linuwih
Siti Aminah Bayuning Angga
Ayub ing Ususku mangke
Nabi Nuh ing Jejantung
Nabi Yunus ing Otot mami
Netraku ya Muhammad
Pamuluku Rasul
Pinayungan Adam syarak
Sampun pepak sakatahe para Nabi
dadya sarira Tunggal.



Wiji sawiji mulane dadi
Pencar dumadi isining jagad
Kasamadan dening Dzate
Kang maca kang angrungu
Kang anurat kang anyimpeni
Dadi ayuning Jasad
Kinarya sesembur
sira wacakna ing toya
kinarya dus rara tuwa aglis laki
Wong edan dadi waras

Lamun ana wong kang abanda kaki,
Myang kadhendha lan kabotan utang
Miwah wong alara reke
Wacanen tengah ndalu
Ping selawe wetenging singgih
Luwar ingkang binandha
Kang dinenda wurung
Sadosane ing ngapura
Ingkang utang sinauran myang Hyang Widhi
Kang agring dadi waras



Lamun ora bisa maca kaki
Sinempeno kinaryo 'azimat
Teguh ayu panemune
Yen binekto angluruk
Mungsuh ira datan udani
Luput sanjata uwa
Iku sawabipun
Sabarang pakaryanira
Pan rineksa dening hyang kang maha suci
Sakersaning tinekan

Lamun arsa tulus nandur pari
puwasaa sawengi sadina,
Iderana gelengane
Wacanen kidung iku
Datan ana ama kang prapti
Yen sira lunga perang
Wateken ing sekul
Antuka tigang pulukan
Kang amangan rineksa dening Hyang Widhi
Rahayu ing payudan


Sing sapa reke bisa nglakoni
Amutiya lawan anawaa
Patang puluh dina wae
Lan tangi wektu subuh
Lan den sabar sukuring ati
Insya Allah tinekan
Sakarsanireku
Tumrap sanak rakyatira
Saking sawabing ngelmu pangiket mami
Duk aneng Kalijaga.

(Serat Kidungan Warna-warni, Surakarta, Boedi Oetomo, 1919)

PEPALI KI AGENG SELA

PEPALIKU AJINEN MBERKATI
TUR SELAMET SARTA KUWARASAN
PEPALI IKU MANGKENE :
AJA AGAWE ANGKUH
AJA LADAK LAN AJA JAIL
AJA ATI SERAKAH
LAN AJA CELIMUT
LAN AJA MBURU ALEMAN
AJA LADAK, WONG LADAK PAN GELIS MATI
LAN AJA ATI NGIWA

Mengenal Mulya Laras

Paguyuban Seni Sekar Macapat Mulya Laras Mijil saking Dusun Malangan RW XIII Kelurahan Giwangan, Kecamatan Umbulharjo Kota Yogyakartata.

 PAGUYUBAN MACAPAT 
MULYA LARAS MALANGAN

Berawal dari keinginan sesepuh dan beberapa warga "Sutresna Budaya Jawa" ingin melestarikan seni budaya jawa, khususnya seni sekar macapat, maka pada tahun 1980-an dibentuklah paguyuban kesenian Macapatan yang diberi nama "MULYA LARAS".  Asma Kinarya Japa kata pepatah Jawa, bahwasanya sebuah nama itu merupakan harapan dan cerminan  dari sang pemberi nama untuk yang diberinama tersebut. Dari nama paguyuban ini diketahui harapan kedepan untuk paguyuban ini, MULYA bermakna luhur, terhormat, hidup enak. Sedangkan LARAS memiliki arti Lurus, sesuai irama, dan tidak mlenceng, Maka makna dan harapan dari MULYA LARAS adalah : diharapkan kesenian macapat ini akan tetap ada, lestari, luhur mendunia serta sesuai dengan irama dan kehidupan. Lalu bagi anggota maupun pelaku seni di Mulya Laras, diharap akan menjadi pribadi yang mulia (terhormat) tidak berlaku dosa maksiat serta lurus sesuai fithoh penciptaannya. Kurang lebih demikian.

Tahun 1980an Mulya Laras mulai berjalan pelan - pelan dan akhirnya bisa ajeg baik. Namun pada suatu ketika/ kondisi  Mulya Laras menghadapi berbagai faktor :
  • Sebagian anggota (kasepuhan) senior meninggal
  • Kesibukan masing - masing anggota akan pekerjaan/ keluarga saat itu
  • Masuknya budaya asing dg gencar dan cepat  yg membuat sebagian besar orang terpesona
  • Mungkin, "dimumkinkan"  adanya titik masa jemu, 
  • Kesulitan atau kekurangan  finansial/ dana operasional  paguyuban (efect Economic Crisist)
  • Keterbatasan materi/ atau bahan Pembelajaran Macapatan 
  • Keterbatasan SDM maupun Guru Pembimbing (Dwija)
  • dan lainnya
Hingga akhirnya tahun 1997an Mulya Laras stagnan alias macet.

17 tahun kemudian, tepatnya Pada Hari Selasa Pon malam Rabu Wage, tanggal 12 Agustus 2014 Masehi. Bertepatan dengan tanggal 17 Syawwal 1435 Hijriyah/ 1947 Alip tahun Jawa, muncullah keinginan menghidupkan kembali paguyuban macapat. dan akhirnya disepakati adanya perkumpulan di rumah Bapak LPMK kelurahan Giwangan yakni Bp. M. Shofwan, S,Sos untuk membentuk paguyuban macapat. Dan disepakati munculah paguyuban macapat namun tanpa/ belum ada nama. Pada akhirnya sepakat menggunakan nama yang dulu yakni MULYA LARAS generasi ke -2, dengan tetap bertumpu serta mengacu pada ADART, maupun aturan baku paguyuban MULYA LARAS Generasi ke-1, seperti :

  1. Jadwal rutin latihan (Gladhen) disepakati sekali dalam sepekan, yakni setiap hari Selasa malam Rabu, jam 20:00 WIB. 
  2. Untuk mendukung jalannya keorganisasian/ paguyuban, maka disepakati adanya iuran anggota setiap kali gladhen maupun latihan, ditentukan Rp. 5.000,- (lima ribu rupiah). 
  3. Disepakati akan membuat beberapa program, antara lain akan mengadakan pembuatan seragam paguyuban. dll.
Paguyuban Mulya laras generasi ke-2 beranggotakan lumayan, yakni kisaran 20an orang. dan disusunlah pengurus sbb :

SUSUNAN PENGURUS PAGUYUBAN SENI SEKAR MACAPAT
 “MULYA LARAS” 
RW XIII MALANGAN, KEL. GIWANGAN, KEC. UMBULHARJO KOTA YOGYAKARTA


Pelindung : Ketua RW XIII Malangan
Penasehat : H. Masam Sumarsono
Dosen/ Pemb. Luar Biasa : Siswoto Herupriyatno (Giwangan)
Ketua : Muhammad Shofwan
Sekretaris : Iin Sholihin
Bendahara : Tukirin
Pembimbing : Endro Utomo 
Humas : Syamsul Huda & Qori S
Perlengkapan : Sarwana & Subadi

Anggota
  1. Kardi Wiyarjo
  2. Muhammad Hakam
  3. Kuat Lestari
  4. Muhammad Zamzuri
  5. Mulyadi Herjun 
  6. Muji Banawi
  7. Kuwato
  8. Bambang HP
  9. H. Miswanto
  10. Teguh Sawaldi
  11. Sudaryanto


                                                                                                                Yogyakarta,  12  Agustus 2014

Ketua RW XIII Malangan                                                                                       Ketua Paguyuban


Muhammad Hakam, S.HI                                                                            Muhammad Shofwan, S.Sos