TARJAMAH : SERAT DEWA RUCI - KIDUNG MACAPAT
P A M B U K A
Nuwun wiyose, buku iki ngemot layang Dewa Ruci Kidung, gubahan Kapunjanggan Surakarta, nalika sakiwa-tengene madya – awale abad 19 Masehi, bangunan saka Layang Dewa Ruci Kakawin.
Anadenen layang Dewa Ruci Kakawin iku uga gubahan Kapujanggan Surakarta, nunggal jaman ing sakiwa tengene masya awal abad 19 Masehi, mung raa rada tuwa seititk tinimbang karu panggubahe layang Dewa Ruci Kidung iki.
Layang Dewa Ruci Kidung ini rinengga ing kidung utawa tembang macapat, sarta nganggo basa mardawa, tegese basa kang lemes tumrap iketan tembang, iya iku cecampurane basa kawi, jarwa krama dan jarwa ngoko, nanging sanadyan nganggo basa mardawa, ewadene akeh bahasane jarwa kang gampang dimangerteni, dadi ora nusahake ing panampaning surasa, kajaba surasa kang satemen pancen ora gampang jajagane.
Wasana cukup semene, muga buku Dewa Ruci Kidung iki bisa murakabi kanggo ancer-ancer, nggladi panggayuh kang utama ... Sumangga.
Juru paniti pustaka
======================================================================
PENDAHULUAN
Salam, Buku ini memuat Serat Dewa Ruci Kidung, yang digubah oleh Pujangga Surakarta, pada sekitar pertengahan abad ke 19 Masehi, yang bersumber dari Serta Dewa Ruci Kakawin. Sedangkan Serat Dewa Ruci Kakawin, itu juga sama, gubahan Pujangga Surakarta, sejaman pada sekitar pertengan abad ke 19 Masehi, hanya saja agak lebih tua sedikit dibanding dengan ketika Serat Dewa Ruci Kidung ini di gubah.
Serat Dewa Ruci Kidung ini digubah dengan dihias Puisi atau Tembang Macapat (Nyanyian lagu Macapat), serta menggunakan Bahasa Mardawa, artinya bahasa yang indah untuk syair lagu, adalah juga percampuran dari Bahasa Kawi; bahasa Jawa halus dan bahasa jawa biasa, namun walaupun menggunakan Bahasa Mardawa, akan tetapi banyak menggunakan Bahasa Jawa yang mudah dipahami, sehingga tidak sulit untuk dipahami isinya, kecualii makna tersirat yang memang tidak mudah untuk dipahami. Akhirnya cukup sekian, semoga buku Serat Dewa Ruci Kidung ini, bisa bermanfaat untuk dijadikan pegangan, dalam melatih cita-cita luhur, Silahkan...
Petugas Peneliti Pustaka
==================================================================
KIDUNG DHANDANGGULA
1.
Arya Sena duk puruhita ring,// Dhang Hyang Druna kinen ngulatana,// toya ingkang nucekake,// marang sariranipun,// Wrekudara mantuk wewarti,// marang negeri Ngamarta,// pamit kadang sepuh,// sira Prabu Yudistira,// kang para ri sadaya nuju marengi,// aneng ngarsaning raka.
Ketika Arya Sena berguru kepada//, Dhang Hyang Druna, dia disuruh mencari,// air Suci untuk ,// menyucikan jiwa raganya,// kemudian Wrekudara pulang untuk memberi kabar,// ke negeri Ngamarta,// untuk mohon ijin kepada kakaknya,// yang bernama Prabu Yudistira,// dan juga kepada adik-adiknya semua,// yang kebetulan saat itu sedang berada di hadapan kakaknya.
2.
Arya Sena matur ing raka ji,// lamun arsa kesah mamprih toya,// dening guru piduhe,// Sri Darmaputra ngungun amiyarsa aturing ari,// cipta lamun bebaya,// Sang Nata mangungkung,// Dyan Satriya Dananjaya//, matur manembah ing raka Sri Narpati,// punika tan sakeca.
Arya Sena berkata kepada Kakanda yang seorang Raja,// bahwa ia akan pergi mencari air suci,// atas petunjuk gurunya,// Kakaknya yang bernama Sri Darmaputra heran mendengar kata adiknya,// karena menurut pemikirannya penuh mara bahaya, Sang Raja menjadi berduka,// adiknya yang bernama Raden Satriya Dananjaya,// berkata sambil meyembah kepada Kanda Raja, // bahwa hal itu tidak baik.
3.
Inggih sampun paduka lilani,// rayi tuwan kesahe punika,// boten sakeca raose, // Nangkula Sadewaku,// pan umiring aturireki,// watek raka paduka,// Ngastina Sang Prabu,// karya pangendra sangsara, pasthi Druna ginubel pinrih ngapusi,// Pandawa sirnanira.//
Sebaiknya jangan diizinkan,// atas kepergian adik sang raja // perasaanku mengatakan tidak baik,// Nakula dan Sadewa,// sangat setuju dengan kata-kata Dananjaya,// Sifat dari kakanda tuanku,// yang tinggal di kerajaan Ngastina,// hanyalah ingin menjerumuskan ke dalam kesengsaraan saja,// tentu Druna suruh agar medustai Arya Sena, // dengan tujuan demi musnahnya Pandawa.
4.
Arya Sena miyarsa nauri,// ingsun masa kenaa den ampah// prapteng tiwas ingsun dhewe,// wong nedya amrih putus,// ing sucine badanireki,// Sena sawusnya mojar,// kalepat sumebrung,// sira Prabu Darmaputra,// myang kang rayi tetiga ngungun tan sipi,// lir tinebak wong tuna.
Ketika Arya Sena mendengar itu lalu menjawab,// aku tidak mungkin bisa ditipu// dan jika sampai tewas, itu karena diriku sendiri, // karena saya ingin mencari kesempurnaan,// demi kesucian badan ku ini,// setelah berkata begitu,// Sena lalu segara pergi,// Sang Prabu Darmaputra, dan ketiga adiknya sangat heran,// bagaikan dipukul oleh orang buta.
5.
Tan winarna kang kari prihatin,// kawuwusa Sena lampahira,// tanpa wadya among dhewe,// mung braja kang tut pungkur,// lampah mbener amurang margi,// prahara munggeng ngarsa gora reh gumuruh,// samya giras wong padesan,// ingkang kambuh kaprunggul ndarodog ajrih // mendhak ndhepes manembah.
Tidak diceritakan keadaan yang ditinggalkan dalam kesedihan,// diceritakanlah perjalanan Sena,// tanpa kawan hanya sendirian,// hanyalah bayangannya sendiri yang mengikutinya// dari belakang, berjalan lurus menentang jalan,// Bagaikan angin topan yang menghadang di depan terdengar gemuruh riuh itulah dia jika tergesa-gesa berjalan,// orang-orang desa kebingungan,// yang bertemu di tengah jalan gemetar katakutan// duduk tanpa nyali sambil menyembah.
6.
Ana atur segah tan tinolih,// langkung adreng prapteng Kurusetra,// marga geng kambah lampahe,// glising lampahira sru,// gapura geng munggul kaeksi,// pucak mutyara muncar,// saking doh ngenguwung,// lir kumembaring baskara,// kuneng wau kang lagya lampah neng margi,// wuwusen ing Ngastina.
Sekali berkata sanggup tak mungkin diingkari,// sangat kuat tekatnya untuk menuju hutan Kurusetra,// jalan besar yang dilaluinya,// dilalui denga sangat cepat jalanya,// pintu gerbang tinggi besar tampak dari kejauhan,// puncaknya seperti mutiara berbinar-binar,// dari jauh seperti pelangi,// bagaikan ada matahari kembar,// seperti itulah kisah perjalanan nya, // Menginjak kisah keadaa kerajaan Astina Pura.
Di Negeri Ngastina
7.
Prabu Suyudana animbali,// Resi Druna wus prapteng jro pura,// nateng Mandraka sarenge,// Dipati Karna tumut,// myang Santana andeling westi,// pan sami tinimbalan,// marang jro kadhatun,// Dipati ing Sundusena,// Jayajatra miwah sang patih Sangkuni,// Bisma myang Dursasana.
Prabu Suyudana memanggil,// Resi Druna sudah tiba di dalam istana,// bersama Raja Mandaraka,// yang bernama Adipati Karna pun ikut juga dan ikut dipanggil juga// para pembesar kerajaan // semua dipanggil, masuk keistana,// Adipati Sindusena, Jayajatra, Sang Patih Sangkuni, Bisma dan Dursasana.
8.
Raden Suwirya Kurawa sekti,// miwah Rahaden Jayasusena,// Raden Rikadurjayane,// prapteng ngarsa sang prabu,// kang pinusthi mrih jayeng jurit,// sor sirnaning Pandhawa,// ingkang dadya wuwus,// ajwa kongsi Bratayuda,// yen kenaa ingapus kramaning aris,// sirnaning kang Pandhawa.
Raden Suwirya Kurawa yang sakti,// dan juga Raden Jayasusena // Raden Rikadurjaya,// datang juga dihadapan Raja,// yang disembah agar selalu menang dalam perang,// mengalahkan para Pandawa,// yang menjadi bahan pembicaraan,// janganlah sampai terjadi perang Baratayuda,// bila dapat diusahakan ditipu secara halus,// untuk kemusnahan sang Pandawa.
9.
Golong mangkana aturnya sami,// Raden Sumarma Suranggakara,// anut rempeg samya ture,// wau sira sang prabu,// Suyudana menggah ing galih,// datan pati ngarsakna,// ing cidranireki,// kagagas kadang nak sanak,// lagya eca gunem Wrekudara prapti,// dumorojog munggeng pura.//
Mereka semua sepakat,// Raden Sumarma Suranggakara,// menyetujui semua renana itu,// sehingga Sang Prabu, Suyudana menjadi senang hatinya,// untuk hal itu, bukan dengan cara membunuh,// tapi dengan siasat curang // ide dari saudara dekatnya,// ketika sedang asyik-asyiknya bercakap-cakap;; Wrekudara datang,// dengan terburu-buru masuk ke istana.
(BERSAMBUNG.....)
Sumber : Serat Dewa Ruci Kidung
Penerbit : TB. Pelajar jl. Diponegoro.20 – Surakarta - Solo
Tahun : 1962


Tidak ada komentar:
Posting Komentar